Τα 4 εμπόδια στη γνώση του Εαυτού μας. Πήτερ Ουσπένσκι

Για να γνωρίσει ο άνθρωπος τον εαυτό του 

θα πρέπει να αρχίσει να τον μελετά. 

Κατά τη διάρκεια της μελέτης αυτής 

αν είναι ειλικρινής 

θα ανακαλύψει σύμφωνα με τον Ουσπένσκυ 

4 βασικά εμπόδια..

.............................................

Το πρώτο είναι το ψέμα, 

το να μιλάει δηλαδή κανείς για πράγματα 

που δε γνωρίζει 

και ούτε μπορεί να γνωρίζει, 

σαν να τα γνώριζε 

και σαν να μπορούσε να τα γνωρίζει. 

Όταν ο άνθρωπος το καταλάβει αυτό , 

αρχίζει να φοβάται το ψέμα 

και πάλι όχι για λόγους ηθικής, 

αλλά για το ότι 

δεν μπορεί να ελέγξει το ψέμα του 

και για το ότι το ψέμα του τον εξουσιάζει, 

δηλαδή εξουσιάζει τις άλλες του λειτουργίες.

Το δεύτερο επικίνδυνο χαρακτηριστικό 

που βρίσκει μέσα του 

είναι η φαντασία. 

Διαπιστώνει ότι η φαντασία 

είναι μία καταστρεπτική δύναμη,

ότι δεν μπορεί ποτέ να την ελέγξει 

και ότι πάντα τον παρασύρει μακριά 

από τις συνειδητές του αποφάσεις,

προς κατεύθυνση που δεν σκόπευε να πάει.

Η φαντασία είναι σχεδόν τόσο κακή όσο το ψέμα, 

στην πραγματικότητα είναι το ψέμα 

προς τον εαυτό μας.

Ο άνθρωπος αρχίζει να φαντάζεται κάτι 

για να ευχαριστήσει τον εαυτό του 

και πολύ γρήγορα αρχίζει να πιστεύει 

αυτό που φαντάζεται ή τουλάχιστον μέρος απ’αυτό. 

Κατόπιν ή ακόμη πριν απ’αυτό, 

βρίσκει κανείς πάρα πολλά επικίνδυνα αποτελέσματα 

στην έκφραση των αρνητικών συναισθημάτων 

Οίκτος για τον εαυτό μας, 

θυμός, 

υποψία, 

φόβος, 

ενόχληση, 

ανία, 

δυσπιστία, 

ζήλια..

Συνήθως δέχεται κανείς σαν εντελώς φυσική 

αυτή την έκφραση των αρνητικών συναισθημάτων 

ή ακόμη και αναγκαία. 

Πολύ συχνά οι άνθρωποι την αποκαλούν ειλικρίνεια. 

Φυσικά δεν έχει καμία σχέση με την ειλικρίνεια. 

Είναι απλώς σημάδι αδυναμίας στον άνθρωπο, 

σημάδι δύστροπου χαρακτήρα 

και ανικανότητας να κρατήσει τα παράπονα 

για τον εαυτό του.

Ο άνθρωπος το αντιλαμβάνεται αυτό 

όταν προσπαθεί να του αντισταθεί.

Το τέταρτο είναι η ομιλία. 

Η ομιλία αυτή καθεαυτή δε βλάπτει.

Αλλά για μερικούς ανθρώπους 

ιδιαίτερα για όσους το προσέχουν λιγότερο, 

γίνεται πραγματικό ελάττωμα. 

Μιλούν όλη την ώρα, 

όπου κι αν βρίσκονται, 

καθώς εργάζονται, 

καθώς ταξιδεύουν, 

ακόμη και καθώς κοιμούνται. 

Ποτε δε σταματούν να μιλούν 

αν υπάρχει κάποιος να του μιλήσουν 

και αν δεν υπάρχει, μιλούν στον εαυτό τους.

Αυτό επίσης , 

πρέπει όχι μόνο να το παρατηρήσει κανείς, 

αλλά και να του αντισταθεί 

όσο το δυνατόν περισσότερο.

Οι δυσκολίες που έχει κανείς 

στο να παρατηρεί αυτές τις τέσσερις εκδηλώσεις 

–ψέμα, 

φαντασία, 

έκφραση αρνητικών συναισθημάτων 

και άσκοπη ομιλία- 

θα του δείξουν την απόλυτη μηχανικότητα του 

και την αδυναμία του ακόμη και να αγωνιστεί 

εναντίον αυτής της μηχανικότητας, 

χωρίς βοήθεια, 

δηλαδή χωρίς νέα γνώση και έμπρακτη βοήθεια.

Η ψυχολογία της δυνατής εξέλιξης του ανθρώπου. 

Πήτερ Ουσπένσκυ. Πύρινος Κόσμος.

Τα δύο είδη Γνώσης. Μόρις Νίκολ

Να παρατηρείς και να αυτοπαρατηρείσαι, 

είναι δύο τελείως διαφορετικά πράγματα. 

Και τα δύο χρειάζονται προσοχή. 

Αλλά στην παρατήρηση, 

η προσοχή κατευθύνεται προς τα έξω 

μέσα από τις αισθήσεις. 

Στην αυτοπαρατήρηση, 

η προσοχή κατευθύνεται προς τα μέσα 

και δεν υπάρχει αισθητήριο όργανο για αυτή. 

Αυτός είναι ένας λόγος που η αυτοπαρατήρηση 

είναι πιο δύσκολη από την παρατήρηση.

Τα δύο αυτά σημεία αφετηρίας 

οδηγούν σε δύο τελείως διαφορετικές κατευθύνσεις. 

Κάποιος άνθρωπος 

μπορεί να ξοδέψει όλη του τη ζωή 

παρατηρώντας τα φαινόμενα του κόσμου, 

τα αστέρια, τα άτομα, τα κύτταρα κλπ. 

Αυτό είναι ένα είδος γνώσης 

και μέσα από αυτή μπορούν να γίνουν ορισμένες αλλαγές. 

Οι αλλαγές αυτές είναι όμως στον εξωτερικό κόσμο. 

Όλη αυτή η γνώση αν χρησιμοποιείτο με το σωστό τρόπο, 

θα μπορούσε να είναι για το καλό της ανθρωπότητας,

αλλάζοντας το εξωτερικό περιβάλλον προς όφελός της.

Αλλά αυτό το είδος της γνώσης 

μπορεί να αλλάξει μόνο το έξω.

Δεν μπορεί να αλλάξει τον άνθρωπο.μέσα του. 

Το είδος της γνώσης 

που μπορεί να αλλάξει τον άνθρωπο εσωτερικά 

δεν μπορεί να αποκτηθεί 

μόνο με το μέσο της παρατήρησης.

Υπάρχει ένα άλλο είδος γνώσης 

που είναι κατορθωτή για τον άνθρωπο, 

και αυτή αρχίζει με την αυτοπαρατήρηση.

Αυτό το είδος της γνώσης 

δεν αποκτιέται μέσα από τις αισθήσεις, 

διότι όπως είπαμε, 

δεν διαθέτουμε κανένα αισθητήριο όργανο 

που να μπορεί να στραφεί προς τα μέσα 

και με το οποίο 

να μπορούμε να παρατηρούμε τον εαυτό μας 

Αυτό το δεύτερο είδος της γνώσης 

μπορεί να αλλάξει τον ίδιο τον άνθρωπο. 

Η παρατήρηση είναι μέσο για την αλλαγή του κόσμου,

θα λέγαμε, 

η αυτοπαρατήρηση είναι μέσο για την αλλαγή του εαυτού.

Ψυχολογικά σχόλια 

στη διδασκαλία των Γκουρτζίεφ και Ουσπένσκυ. σελ 82. 

Μόρις Νίκολ. Εκδόσεις Πτερόεσσα. 

Η λανθασμένη συνήθεια της Σύγκρισης.

Μία συχνή αλλά και επιβλαβής συνήθεια
είναι να συγκρίνουμε τον εαυτό μας με τους άλλους.

Αξιολογούμε τα αποτελέσματα των πράξεών μας

σε σχέση με την απόδοση των άλλων.

Αυτό είναι μια διαρκής πηγή άγχους, φόβου, ζήλιας και εκνευρισμού

που μειώνει το ηθικό μας,
επιδρά αρνητικά στις διαπροσωπικές μας σχέσεις,
και εν τέλει επιβραδύνει την εξέλιξή μας.

Η πραγματικότητα είναι ότι ο κάθε άνθρωπος είναι μοναδικός
και επομένως κάθε σύγκριση είναι λανθασμένη.

Ο άνθρωπος που φτάνει στον προορισμό του,

είναι εκείνος που προσέχει τα δικά του βήματα
και όχι των άλλων.

Η αποδοχή αυτής της απλής αλήθειας,

αποδεσμεύει τεράστια ποσά ενέργειας,
που μπορούν να χρησιμοποιηθούν με δημιουργικό τρόπο.

Ετσι η ζωή μας θα γίνει πιο απλή, χαρούμενη και ήρεμη.

Θα απολαμβάνουμε τις μικρές μας επιτυχίες

και θα χαιρόμαστε περισσότερο αυτά που ήδη έχουμε.

Η χαλαρή και φιλική μας στάση,

θα μας κάνει πιο ελκυστικούς στους άλλους,
και θα δημιουργήσει καινούργιες ευκαιρίες.

Και τέλος η ευγνωμοσύνη για αυτά που έχουμε,
θα προσελκύσει και αυτά που αναζητούμε.

Ο μαύρος κύκνος

Η ταινία μαύρος κύκνος είναι από τις πιο εμπνευσμένες ταινίες των τελευταίων ετών.

Αφορά σε μία χορεύτρια μπαλέτου,

που προσπαθεί να ξυπνήσει την καταπιεσμένη σκοτεινή πλευρά της,

ώστε να χορέψει αριστουργηματικά ως ένας μαύρος κύκνος,

στη λίμνη των κύκνων του Tchaikovski.

Ολοι μας διαθέτουμε μια φωτεινή πλευρά

την οποία και επιδεικνύουμε ναρκισσιστικά στους άλλους,

αλλά και μια σκοτεινή πλευρά,

η οποία βρίσκεται καλά κρυμμένη στο βάθος της ψυχής μας.

Στο βιβλίο του 'H Σκιά: αποκαλύπτοντας τη σκοτεινή πλευρά της ψυχής'

ο μεγάλος ψυχαναλυτής Robert A. Johnson αναφέρει:

Oλοι μας γεννιόμαστε ως ολότητα και ευελπιστούμε ότι θα πεθάνουμε ως μια ολότητα.

Συνήθως, όμως, κάπου στις απαρχές του δρόμου μας,

τα πράγματα χωρίζονται σε καλό και κακό,

και έτσι ξεκινάμε τη δημιουργία της σκιάς,

η ζωή διχάζεται.

Μέσα από την πολιτισμική μας ζύμωση και εξέλιξη

διακρίνουμε τα χαρακτηρίστηκα μας σε εκείνα τα οποία είναι κοινωνικά αποδεκτά

και σε εκείνα που πρέπει να μπουν στην άκρη.

Όλο αυτό είναι και θαυμαστό και αναγκαίο

και δεν θα μπορούσε να υπάρξει κανένα είδος πολιτισμένης συμπεριφοράς

χωρίς αυτό το ξεκαθάρισμα του καλού και του κακού.

Όποιος δεν μετέχει σε αυτήν τη διαδικασία παραμένει ένας "πρωτόγονος"

και δεν έχει καμία θέση σε μια καλλιεργημένη κοινωνία.

Ωστόσο τα "απαράδεκτα" χαρακτηριστικά που έχουμε απαρνηθεί δεν εξαφανίζονται,

απλώς συγκεντρώνονται στις σκιερές γωνιές της προσωπικότητας μας.

Αφού μείνουν κρυμμένα για ένα μακρύ διάστημα,

κάποια στιγμή αποκτούν δική τους υπόσταση και δική τους ζωή,

τη ζωή της σκιάς.

Η σκιά περιλαμβάνει ότι λανθάνει, εν μέρει της συνείδησης.

Είναι το περιφρονημένο κομμάτι της υπόστασης μας.

Το ενεργειακό της δυναμικό πολλές φορές είναι εξίσου ισχυρό με εκείνο του εγώ.

Εάν η σκιά συσσωρεύσει μεγαλύτερη ενέργεια απ' ότι το εγώ, τότε εκρήγνυται

είτε ως ανεξέλεγκτη οργή είτε ως κάποια αναίδεια ή αδιακρισία

που ξεφεύγει από τον έλεγχο μας.

Άλλοτε πάλι πέφτουμε σε κατάθλιψη

Όταν η σκιά αυτονομείται, γίνεται ένα τρομερό τέρας μέσα στο ψυχικό μας ενδιαίτημα.

Χωρίζουμε τον εαυτό σε ένα εγώ και σε μια σκιά

επειδή ο πολιτισμός αξιώνει να συμπεριφερόμαστε με έναν ορισμένο τρόπο.

Ανεξάρτητα με την αφετηρία μας και το πολιτισμικό πλαίσιο από το οποίο πηγάζουμε,

θα φτάσουμε στην ενηλικίωση με σαφώς καθορισμένα εγώ και σκιά,

με ένα σύστημα σωστού και λάθους, μια τραμπάλα με δύο άκρα.

Στόχος της κάθε θρησκευτικής διεργασίας

είναι να αποκαταστήσει την ολότητα της προσωπικότητας.

Ο όρος religion [από το λατινικό re-ligare: επανασυνδέω] σημαίνει επανασυνδέω,

συνθέτω εκ νέου την ολότητα, θεραπεύω τις πληγές ενός αποχωρισμού.

Για να απολυτρωθούμε και να αποδεσμευτούμε από τη ζωώδη κατάστασή μας

είναι απόλυτα αναγκαίο να ενταχθούμε στο πολιτισμικό γίγνεσθαι.

και συνεπώς αναπόφευκτα δημιουργούμε μία σκιά.

Εξίσου αναγκαίο όμως είναι να εκπληρώσουμε το πνευματικό έργο της ανασύνθεσης

του κερματισμένου και αποξενωμένου μας κόσμου.

Σε γενικές γραμμές

το πρώτο μισό της ζωής μας

είναι αφιερωμένο στη διαδικασία της κοινωνικοποίησης -

κατακτάμε δεξιότητες, φτιάχνουμε οικογένεια

και πειθαρχούμε τον εαυτό μας με μύριους διαφορετικούς τρόπους

το δεύτερο μισό της ζωής

το αφιερώνουμε στην αποκατάσταση της ολότητας (στην καθαγίαση) της ζωής.

Θα μπορούσε να διαμαρτυρηθεί κανείς για αυτήν τη χωρίς νόημα κυκλωτική πορεία,

μόνο που η ολότητα στο τέλος της ζωής είναι συνειδητή,

ενώ στην αρχή είναι ασυνείδητη και έχει έναν παιδιάστικο χαρακτήρα.

Αυτή η εξέλιξη, μολονότι φαίνεται μάταιη και αδικαιολόγητη,

αξίζει όλο τον πόνο και τα βάσανα που επιφέρει.

Η μόνη καταστροφή θα ήταν να χαθούμε στα μισά του δρόμου αυτής της διαδικασίας

και να μη βρούμε την ολοκλήρωσή μας.

Δυστυχώς πολλοί άνθρωποι παγιδεύονται σε αυτόν ακριβώς το δύσβατο τόπο.

Η ζωή σου θα γίνει ωραία και ασφαλής όταν... Βιλχελμ Ραιχ

Η ζωή σου θα γίνει ωραία και ασφαλής όταν     η ζωντάνια σημαίνει για σένα περισσότερα απ’ την σιγουριά,    η αγάπη περισσότερα απ’ το χρήμα,      η ελευθερία σου περισσότερα απ’ την γραμμή του κόμματος ή την κοινή γνώμη, όταν η ψυχική διάθεση του Μπετόβεν ή του Μπαχ γίνει η ψυχική διάθεση του εαυτού σου (την έχεις ήδη μέσα σου, Ανθρωπάκο, θαμμένη όμως βαθιά σε μια γωνιά της ψυχής σου),     όταν οι σκέψεις σου είναι σε αρμονία και όχι σε διάσταση με τα αισθήματά σου, όταν θα είσαι σε θέση να καταλαβαίνεις νωρίς τα προτερήματά σου    και να αναγνωρίζεις έγκαιρα τα γηρατειά σου, όταν θα κάνεις πρότυπο της ζωής σου τις σκέψεις των μεγάλων ανθρώπων και όχι τα εγκλήματα των μεγάλων πολεμιστών, όταν οι δάσκαλοι των παιδιών σου θα πληρώνονται καλύτερα απ’ τους πολιτικούς,     όταν θα έχεις μεγαλύτερη εκτίμηση για τον έρωτα μεταξύ άντρα και γυναίκας παρά για την άδεια γάμου, όταν θ’ αναγνωρίζεις τα σφάλματά σου έγκαιρα κι όχι πολύ αργά όπως σήμερα,             όταν θ’ ανυψώνεσαι πνευματικά ακούγοντας την αλήθεια και θα νιώθεις τρόμο για τις τυπικότητες, όταν η ερωτική ευτυχία της έφηβης κόρης σου θα σε γεμίζει με ευχαρίστηση κι όχι με λύσσα,    όταν τα πρόσωπα των ανθρώπων στο δρόμο εκφράζουν ελευθερία, ζωντάνια κι ευχαρίστηση και όχι πια λύπη και αθλιότητα Πηγή: «Άκου Ανθρωπάκο», καλοκαίρι 1946.

Πως θα καταλάβετε ότι κάποιος σας λέει ψέματα.

Ο ψεύτης όσο επητείδιος και αν είναι,

αισθάνεται αμηχανία, νευρικότητα, ανασφάλεια, άγχος, θυμό, φόβο

συναισθήματα τα οποία εκφράζονται με διάφορες σωματικές εκδηλώσεις,

τις οποίες θα πρέπει να ξέρουμε να αναγνωρίζουμε !

Οι κινήσεις αυτές γίνονται μηχανικά και ασυνείδητα και ακόμα κι αν τις ξέρει,
δεν μπορεί να τις ελέγξει !

1. Πρόσωπο

(1) Τα μάτια κατευθύνονται πάνω και δεξιά καθώς ο εγκέφαλος κατασκευάζει
την ψεύτική απάντηση.

(2) Ανασήκωση των φρυδιών, σαν έκφραση φόβου ότι θα αποκαλυφθεί.

(3) Κατάσπαση των γωνιών του στόματος, επίσης σαν έκφραση του φόβου.

(4) Αγγίζει τα χείλη ή τη μύτη ή καλύπτει το στόμα.

2. Χέρια προς το κεφάλι.

Συνήθως τα χέρια του πηγαίνουν ασυναίσθητα στο στόμα του.

Μιλάει με το χέρι μπροστά στο στόμα, χαϊδεύει ή δαγκώνει τα χείλια σου.

Μπορεί να αγγίζει συνέχεια τη μύτη του, περισσότερο από ότι συνήθως,

σαν να τον ενοχλεί, σαν να τον φαγουρίζει.

Ή αγγίζει το λοβό του αυτιού του

ή πιάνει τον αυχένα του. 

Όταν μία γυναίκα παίζει με τα μαλλιά της, είναι επίσης δείγμα ψεύδους.

3. Περιορισμένη σωματική δραστηριότητα

Παρά την εσωτερική αμηχανία προσπαθεί να φανεί άνετος και χαλαρός

Καταλαμβάνει τον ελάχιστο δυνατό χώρο με το σώμα του.

Χέρια, παλάμες και πόδια τραβιούνται κοντά στο σώμα.

Κάνει ελάχιστες χειρονομίες που ωστόσο δείχνουν στημένες και μηχανικές.

Αυτός που λέει αλήθεια

κρατά ευθείς τους ώμους,

έχει ανοιχτούς τους αγκώνες ωστε να κινούνται ελεύθερα τα χέρια

και έχει ανοιχτές παλάμες.

Αυτός που λέει ψέματα

Κατεβάζει τους ώμους του,

Κρατά τους αγκώνες κοντά στο σώμα,  

Κρατά τα χέρια σφιχτά, ενωμένα μπροστά από το σώμα ή σταυρωμένα στο στήθος.

Οι παλάμες είναι συνήθως κλειστές με σταυρωμένα τα δάχτυλα.

Πόδια σταυρωμένα και πίσω ενώ καθόμαστε, δείχνουν ότι ψευδόμαστε

Το κλασσικό σταυροπόδι  δείχνει ότι λέμε την αλήθεια.

Ενίοτε ο ψευδόμενος αλλάζει απότομα και συχνά τη στάση του σώματός του,
σαν να μην βολεύεται.

Πχ χτυπάει το χέρι στο τραπέζι ρυθμικά, κουνάει τα πόδια του, αγγίζει το στήθος του με ανοικτές παλάμες και ανασηκώνει ελαφρά τους ώμους του.

4. Το βλέμμα χαμηλώνει
 
Ο ποιητής που είχε αποκαλέσει τα μάτια καθρέπτες της ψυχής, είχε μεγάλο δίκιο

Ο ψεύτης το γνωρίζει αυτό και συνήθως αποφεύγει την απευθείας οπτική επαφή,

και κατεβάζει το βλέμμα προς τα κάτω για να αποκρύψει τα συναισθήματά του.

Επίσης μπορεί να κινεί τα μάτια του άσκοπα και νευρικά, 

ενώ η κόρη των ματιών συνήθως μεγαλώνει (μυδρίαση).

Δεν είναι τυχαίο που όταν ζητάμε από κάποιον να μας πει την αλήθεια

του ζητάμε να μας κοιτάξει στα μάτια.

Προσοχή! Υπάρχουν και οι “επαγγελματίες ψεύτες”
ή εκείνοι που γνωρίζουν ότι ο καλύτερος τρόπος για να σε πείσουν ότι λένε αλήθεια είναι να σε κοιτάξουν στα μάτια.

Και το κάνουν.

Όμως και πάλι ο έμπειρος παρατηρητής διακρίνει  ότι

ο ψευδόμενος είναι υπερβολικός,

το παρακάνει με το κοίταγμα τόσο που σε υποψιάζει

ή ανοιγοκλείνει περισσότερο από το συνηθισμένο τα μάτια του

ή το κεφάλι του γέρνει προς τα πίσω.

5. Η κίνηση των φρυδιών

Εδώ θέλει να επιστρατεύσεις όλη σου την παρατηρητικότητα.

Την ώρα του ψέματος, αυτόματα γίνεται μια στιγμιαία κίνηση των φρυδιών.

Είναι λίγο δύσκολη η παρατήρησή της,
είναι όμως η πιο χαρακτηριστική και η πιο σίγουρη.

Η χαρακτηριστική κίνηση των φρυδιών συνήθως διαρκεί ελάχιστα

και γίνεται όχι την ώρα που μιλάει, αλλά όταν ακούει.

6. Ο ρυθμός της αναπνοής.

Όταν κάποιος λέει ψέματα αυξάνονται οι παλμοί της καρδιάς και ο ρυθμός της αναπνοής

Ο ψεύτης συνήθως παίρνει αυτή τη γνωστή βαθιά ανάσα,
μήπως και απαλλαγεί από το δυσάρεστο συναίσθημα
που τον κάνει να νιώθει πως πνίγεται.

 7. Απρόσφορη φιλικότητα

Μερικοί το ρίχνουν στα καλοπιάσματα.

Σε πλησιάζουν, σε πιάνουν, .... κάνουν ό, τι μπορούν για να διώξουν τις υποψίες σου.

Μια υπερβολική οικειότητα, σε λάθος timing, καλό είναι να σου κινήσει τις υποψίες.

8. Ένα χαμόγελο

Ξεκάρφωτο τις περισσότερες φορές.

Λίγο νευρικό, λίγο μηχανικό, λίγο αμήχανο και λίγο άσχετο με τη στιγμή.

Ενας άνθρωπος που λέει αλήθεια έχει ένα άνετο χαμόγελο –
το “χαμόγελο της Τζοκόντα"

Στο χαμόγελο κάποιου που λέει ψέματα φαίνεται μόνο η πάνω οδοντοστοιχία,
γιατί είναι “σφιγμένος”.

9. Η φωνή

Η φωνή αλλάζει χροιά, χρώμα, αίσθηση.
Μπορεί και να τρέμει ή ακόμα και να τραυλίζει ή να κάνει κάτι περίεργες παύσεις.

Μπορεί όμως να γίνει και σαγηνευτική για να σε παρασύρει στη γοητεία του

και να σου αφυπνίσει το συναίσθημα.

Άλλοι πάλι διαλέγουν την επίθεση. Αγριεύουν και γίνονται αδικαιολόγητα κακοί.

10. Η συμπεριφορά.

Όταν κατηγορούμαστε άδικα, μόνο ο ένοχος άνθρωπος γίνεται αμυντικός.

Κάποιος που είναι αθώος συνήθως γίνεται επιθετικός και απαντά ευθέως, σαφώς και ευθαρσώς. Πχ. Με απάτησες ; Απάντηση : Οχι δεν σε απάτησα!

Αντίθετα ένας ψεύτης προτείνει γενικές αντιλήψεις σαν απάντηση σε μια συγκεκριμένη ερώτηση.  π.χ.Με απάτησες ; Απάντηση: "Ξέρεις πως είμαι ενάντια σε κάτι τέτοιο γιατί θεωρώ πως δεν είναι ηθικό"

Οι απαντήσεις του είναι λίγο καθυστερημένες, ασαφείς και αόριστες,

ώστε να μπορούν να τροποποιηθούν αργότερα.

Επαναλάβει σημεία που έχει ήδη επισημάνει.

και συνήθως μιλάει με μονότονη και ανέκφραστη γλώσσα.

Οι λέξεις μπορεί να είναι ασύντακτες, να λέγονται απαλά

και να κάνει σαρδάμ,με φτωχή γραμματική.

Δηλαδή αντί να μιλάει έντονα θα μουρμουράει η θα μασάει τα λόγια του.

Οι προτάσεις θα μοιάζουν περισσότερο με ερωτήσεις και όχι δηλώσεις

αφήνοντας μια υπόνοια για ανάγκη επιβεβαίωσης.

Επίσης ο ψεύτης νιώθει άβολα με την σιωπή! θα μιλάει συνεχώς για να γεμίσει το κενό της σιωπής!!

Στο τέλος της πρότασης η φωνή, το κεφάλι και τα μάτια ανεβαίνουν.

Πηγές

http://www.tlife.gr/Article, http://www.wraia.gr,  http://sciencearchives.wordpress.com,