Ο άνθρωπος έξω από το Παράθυρο. Μπένετ

Ένας άντρας γύρω στα 40 έβλεπε ένα επαναλαμβανόμενο όνειρο, 

το οποίο επανερχόταν τακτικά από την αρχή της σταδιοδρομίας του σε μία τράπεζα 

όπου είχε προσληφθεί όταν ήταν 20 ετών. 

Στο όνειρό του κλείδωνε το σπίτι του πριν πάει για ύπνο 

και εκείνη τη στιγμή αντιλαμβανόταν ένα πρόσωπο έξω από τα παράθυρο 

το οποίο προσπαθούσε να μπει στο σπίτι.

Κατάφερνε να κλειδώσει το παράθυρο εγκαίρως 

αλλά ο επίδοξος εισβολέας μετακινούνταν στο επόμενο παράθυρο 

και ο άνθρωπος έτρεχε να το κλειδώσει και μόλις που πρόφταινε. 

Αυτός ο αγώνας συνεχιζόταν μέχρι που έφταναν σε μία πόρτα 

όπου ο εισβολέας τον προσπερνούσε και κατάφερνε να μπει μέσα. 

.....................................................................................................

Σε διαφορετικές στιγμές εμφανίζουμε διαφορετικά πρόσωπα. 

Παρατηρώντας στο χώρο της δουλειάς του έναν άνθρωπο ,

αυτός μπορεί να φαίνεται ευχάριστος, πρόθυμος και θερμός. 

Όμως σε ένα άλλο περιβάλλον , 

για παράδειγμα στο σπίτι του μπορεί να είναι ακριβώς το αντίθετο. 

Ποιος είναι λοιπόν ο αληθινός χαρακτήρας, η αληθινή προσωπικότητα;’Γράφει ο Γιούνγκ. 

Στην αρχή το υγιές βρέφος είναι εντελώς φυσικό, χωρίς νάζια. 

Δέχεται και απορρίπτει ανεξάρτητα από τα συναισθήματα των άλλων. 

Όσο αναπτύσσεται, 

αποκτά συνείδηση των άλλων ανθρώπων 

και μαθαίνει με τη μίμηση πως να συμπεριφέρεται σε μία κοινότητα. 

Τα παιδιά διαφέρουν σημαντικά μεταξύ τους 

κι έτσι ο βαθμός της μίμησης και ή έναρξή της θα είναι διαφορετικά σε κάθε παιδί. 

Ο Γιούνγκ διέκρινε τη μίμηση από την ταύτιση, που είναι ασυνείδητη μίμηση. 

Η ταύτιση όντας ασυνείδητη λειτουργεί χωρίς να τη συνειδητοποιεί το παιδί.

Εξυπηρετεί, ένα σκοπό, 

κι όμως, μπορεί και αυτή να γίνει μειονέκτημα 

όταν τείνει να δομήσει στο παιδί μια δευτερεύουσα προσωπικότητα 

που διαφέρει από την αληθινή του φύση. 

Αυτή η δευτερεύουσα προσωπικότητα έχει επίσης την αξία της. 

Σε διαφορετικές στιγμές απαιτούνται διαφορετικές συμπεριφορές-

για παράδειγμα, στο σπίτι και στη δουλειά. 

Αν θέλουμε να ζήσουμε μέσα στην κοινότητα, χρειάζονται αναγκαίες προσαρμογές.

Ο Γιούνγκ χρησιμοποίησε τον όρο Περσόνα (θεατρική μάσκα, προσωπείο) 

για να περιγράψει το φέρσιμο που αντιστοιχεί στις απαιτήσεις της καθημερινής ζωής 

του ανθρώπου(Πχ αστυνόμος, γιατρός κλπ).

Συνήθως χρειάζεται αρκετή ευελιξία. 

Αν είναι υγιής άνθρωπος, 

δεν θα ταυτιστεί με κανέναν από τους ρόλους 

που καλείται να παίξει στην καθημερινή του ζωή.

Αυτή η εξωτερική στάση, 

αντιστοιχεί στο συνειδητό εγώ με τις πολλαπλές του παραλλαγές, 

και δεν πρέπει να εκλαμβάνεται λανθασμένα ως το σύνολο του ανθρώπου. 

Αν το άτομο ταυτιστεί με την περσόνα του, 

αυτό αντιστοιχεί με άρνηση των άλλων μερών της προσωπικότητάς του, 

και μεταξύ αυτών του ασυνειδήτου. 

Όταν εμφανίζεται μία νοσηρή ταύτιση, 

μπορούμε να προβλέψουμε την εμφάνιση του αντιθέτου της στα όνειρα. 

..............................................................................................................

Κατά την εξέταση αποδείχθηκε ότι ο άνδρας αυτός ήταν πολύ σχολαστικό άτομο.

Το καθετί στη ζωή του ήταν τακτοποιημένο, 

κι όμως προς μεγάλη του έκπληξη η ιδιωτική του ζωή ήταν δυστυχισμένη.

Η γυναίκα του έβλεπε μια άλλη πλευρά του και τον έβρισκε εξαιρετικά δύσκολο. 

Εδώ λοιπόν στο όνειρο, 

έχουμε μία εικόνα που δείχνει μέρη της προσωπικότητάς του (εισβολέας) 

τα οποία εκείνος απλώς δε γνώριζε επειδή ήταν ασυνείδητα. 

Η παρουσία του εισβολέα απεικονίζει το στόχο του ονείρου να παρέχει αντιστάθμιση, 

να αποκαταστήσει υγιείς συνθήκες στον νου 

(Αναδύοντας αυτές τις ασυνείδητες καταπιεσμένες πτυχές του ανθρώπου, 

το όνειρο επιδιώκει να φέρει σε επαφή 

τη συνειδητή (περσόνα) και την ασυνείδητη πλευρά (εισβολέας) του ασθενή, 

να τις συμφιλιώσει 

και να αποκαταστήσει την ισορροπία στον διχασμένο ψυχισμό του).

Τι είπε στ’ αλήθεια ο Γιουνγκ.

Ε.Α.Μπένετ. Εκδόσεις Μεταίχμιο.

Η πόρτα ανοίγει προς τα μέσα.

Στην ψυχανάλυση υπάρχει μια πολύ γνωστη ιστορία με έναν άνδρα που κατατρέχεται από ένα επαναλαμβανόμενο εφιάλτη. Είναι παγιδευμένος μέσα σ’ ένα δωμάτιο    και αδυνατεί να ανοίξει την πόρτα και να ξεφύγει. Ψάχνει παντού για να βρει το κλειδί χωρίς αποτέλεσμα.    Προσπαθεί με όλη του τη δύναμη ν’ ανοίξει την πόρτα    αλλά εκείνη δεν αντιστέκεται σθεναρά. Και δεν υπάρχει άλλη έξοδος από αυτή.    Είναι παγιδευμένος και φοβισμένος.    Σε μια συνάντηση με τον ψυχαναλυτή του του αφηγείται αυτό το όνειρο    που τον στοιχειώνει για χρόνια. Ο ψυχαναλυτής ακούει προσεκτικά την περιγραφή του ονείρου    δίνοντας σημασία στις λεπτομέρειες. Του υποδεικνύει ότι η πόρτα μπορεί ν’ ανοίξει προς τα μέσα.    Την επόμενη φορά που βλέπει αυτό το όνειρο    καταφέρνει να θυμηθεί την υπόδειξή του και έλκει την πόρτα προς τα μέσα. Αυτή ανοίγει δίχως την παραμικρή αντίσταση... Και ανθρωπος βρίσκει επιτέλους τη λύτρωση... Χωρίς αμφιβολία, το βαθύτερο συμβολικό μήνυμα αυτής της ιστορίας είναι ότι ο άνθρωπος πρέπει να στραφεί μέσα του για να βρεί τη διέξοδο σε όλα τα προβλήματα που τον ταλανίζουν και τον κρατούν έρμαιο των συνθηκών και περιστάσεων. Για αυτή τη μυστική πόρτα της καρδιάς μιλάει και ο Τσέχος ποιητής Miroslav Holub στο ποιημά του  'η πόρτα' Πήγαινε κι άνοιξε την πόρτα. Μπορεί απ' έξω εκεί να στέκει ένα δέντρο, ένα δάσος, ένας κήπος, ή μια πόλη μαγική. Πήγαινε κι άνοιξε την πόρτα. Μπορεί να είναι το σκυλί που ψαχουλεύει. Μπορεί να δεις κάποια μορφή, ή ένα μάτι, ή την εικόνα μιας εικόνας. Πήγαινε κι άνοιξε την πόρτα. Αν είναι η καταχνιά θα καθαρίσει. Πήγαινε κι άνοιξε την πόρτα. Κι αν είναι μόνο η σκοτεινιά που θορυβεί κι αν είναι μόνο κούφιος άνεμος κι αν τίποτα δεν είναι έξω εκεί, πήγαινε κι άνοιξε την πόρτα. Τουλάχιστο θα γίνει κάποιο ρεύμα. (μτφρ. Σπύρος Τσακνιάς)

Ο μαύρος κύκνος

Η ταινία μαύρος κύκνος είναι από τις πιο εμπνευσμένες ταινίες των τελευταίων ετών.

Αφορά σε μία χορεύτρια μπαλέτου,

που προσπαθεί να ξυπνήσει την καταπιεσμένη σκοτεινή πλευρά της,

ώστε να χορέψει αριστουργηματικά ως ένας μαύρος κύκνος,

στη λίμνη των κύκνων του Tchaikovski.

Ολοι μας διαθέτουμε μια φωτεινή πλευρά

την οποία και επιδεικνύουμε ναρκισσιστικά στους άλλους,

αλλά και μια σκοτεινή πλευρά,

η οποία βρίσκεται καλά κρυμμένη στο βάθος της ψυχής μας.

Στο βιβλίο του 'H Σκιά: αποκαλύπτοντας τη σκοτεινή πλευρά της ψυχής'

ο μεγάλος ψυχαναλυτής Robert A. Johnson αναφέρει:

Oλοι μας γεννιόμαστε ως ολότητα και ευελπιστούμε ότι θα πεθάνουμε ως μια ολότητα.

Συνήθως, όμως, κάπου στις απαρχές του δρόμου μας,

τα πράγματα χωρίζονται σε καλό και κακό,

και έτσι ξεκινάμε τη δημιουργία της σκιάς,

η ζωή διχάζεται.

Μέσα από την πολιτισμική μας ζύμωση και εξέλιξη

διακρίνουμε τα χαρακτηρίστηκα μας σε εκείνα τα οποία είναι κοινωνικά αποδεκτά

και σε εκείνα που πρέπει να μπουν στην άκρη.

Όλο αυτό είναι και θαυμαστό και αναγκαίο

και δεν θα μπορούσε να υπάρξει κανένα είδος πολιτισμένης συμπεριφοράς

χωρίς αυτό το ξεκαθάρισμα του καλού και του κακού.

Όποιος δεν μετέχει σε αυτήν τη διαδικασία παραμένει ένας "πρωτόγονος"

και δεν έχει καμία θέση σε μια καλλιεργημένη κοινωνία.

Ωστόσο τα "απαράδεκτα" χαρακτηριστικά που έχουμε απαρνηθεί δεν εξαφανίζονται,

απλώς συγκεντρώνονται στις σκιερές γωνιές της προσωπικότητας μας.

Αφού μείνουν κρυμμένα για ένα μακρύ διάστημα,

κάποια στιγμή αποκτούν δική τους υπόσταση και δική τους ζωή,

τη ζωή της σκιάς.

Η σκιά περιλαμβάνει ότι λανθάνει, εν μέρει της συνείδησης.

Είναι το περιφρονημένο κομμάτι της υπόστασης μας.

Το ενεργειακό της δυναμικό πολλές φορές είναι εξίσου ισχυρό με εκείνο του εγώ.

Εάν η σκιά συσσωρεύσει μεγαλύτερη ενέργεια απ' ότι το εγώ, τότε εκρήγνυται

είτε ως ανεξέλεγκτη οργή είτε ως κάποια αναίδεια ή αδιακρισία

που ξεφεύγει από τον έλεγχο μας.

Άλλοτε πάλι πέφτουμε σε κατάθλιψη

Όταν η σκιά αυτονομείται, γίνεται ένα τρομερό τέρας μέσα στο ψυχικό μας ενδιαίτημα.

Χωρίζουμε τον εαυτό σε ένα εγώ και σε μια σκιά

επειδή ο πολιτισμός αξιώνει να συμπεριφερόμαστε με έναν ορισμένο τρόπο.

Ανεξάρτητα με την αφετηρία μας και το πολιτισμικό πλαίσιο από το οποίο πηγάζουμε,

θα φτάσουμε στην ενηλικίωση με σαφώς καθορισμένα εγώ και σκιά,

με ένα σύστημα σωστού και λάθους, μια τραμπάλα με δύο άκρα.

Στόχος της κάθε θρησκευτικής διεργασίας

είναι να αποκαταστήσει την ολότητα της προσωπικότητας.

Ο όρος religion [από το λατινικό re-ligare: επανασυνδέω] σημαίνει επανασυνδέω,

συνθέτω εκ νέου την ολότητα, θεραπεύω τις πληγές ενός αποχωρισμού.

Για να απολυτρωθούμε και να αποδεσμευτούμε από τη ζωώδη κατάστασή μας

είναι απόλυτα αναγκαίο να ενταχθούμε στο πολιτισμικό γίγνεσθαι.

και συνεπώς αναπόφευκτα δημιουργούμε μία σκιά.

Εξίσου αναγκαίο όμως είναι να εκπληρώσουμε το πνευματικό έργο της ανασύνθεσης

του κερματισμένου και αποξενωμένου μας κόσμου.

Σε γενικές γραμμές

το πρώτο μισό της ζωής μας

είναι αφιερωμένο στη διαδικασία της κοινωνικοποίησης -

κατακτάμε δεξιότητες, φτιάχνουμε οικογένεια

και πειθαρχούμε τον εαυτό μας με μύριους διαφορετικούς τρόπους

το δεύτερο μισό της ζωής

το αφιερώνουμε στην αποκατάσταση της ολότητας (στην καθαγίαση) της ζωής.

Θα μπορούσε να διαμαρτυρηθεί κανείς για αυτήν τη χωρίς νόημα κυκλωτική πορεία,

μόνο που η ολότητα στο τέλος της ζωής είναι συνειδητή,

ενώ στην αρχή είναι ασυνείδητη και έχει έναν παιδιάστικο χαρακτήρα.

Αυτή η εξέλιξη, μολονότι φαίνεται μάταιη και αδικαιολόγητη,

αξίζει όλο τον πόνο και τα βάσανα που επιφέρει.

Η μόνη καταστροφή θα ήταν να χαθούμε στα μισά του δρόμου αυτής της διαδικασίας

και να μη βρούμε την ολοκλήρωσή μας.

Δυστυχώς πολλοί άνθρωποι παγιδεύονται σε αυτόν ακριβώς το δύσβατο τόπο.

Η ζωή σου θα γίνει ωραία και ασφαλής όταν... Βιλχελμ Ραιχ

Η ζωή σου θα γίνει ωραία και ασφαλής όταν     η ζωντάνια σημαίνει για σένα περισσότερα απ’ την σιγουριά,    η αγάπη περισσότερα απ’ το χρήμα,      η ελευθερία σου περισσότερα απ’ την γραμμή του κόμματος ή την κοινή γνώμη, όταν η ψυχική διάθεση του Μπετόβεν ή του Μπαχ γίνει η ψυχική διάθεση του εαυτού σου (την έχεις ήδη μέσα σου, Ανθρωπάκο, θαμμένη όμως βαθιά σε μια γωνιά της ψυχής σου),     όταν οι σκέψεις σου είναι σε αρμονία και όχι σε διάσταση με τα αισθήματά σου, όταν θα είσαι σε θέση να καταλαβαίνεις νωρίς τα προτερήματά σου    και να αναγνωρίζεις έγκαιρα τα γηρατειά σου, όταν θα κάνεις πρότυπο της ζωής σου τις σκέψεις των μεγάλων ανθρώπων και όχι τα εγκλήματα των μεγάλων πολεμιστών, όταν οι δάσκαλοι των παιδιών σου θα πληρώνονται καλύτερα απ’ τους πολιτικούς,     όταν θα έχεις μεγαλύτερη εκτίμηση για τον έρωτα μεταξύ άντρα και γυναίκας παρά για την άδεια γάμου, όταν θ’ αναγνωρίζεις τα σφάλματά σου έγκαιρα κι όχι πολύ αργά όπως σήμερα,             όταν θ’ ανυψώνεσαι πνευματικά ακούγοντας την αλήθεια και θα νιώθεις τρόμο για τις τυπικότητες, όταν η ερωτική ευτυχία της έφηβης κόρης σου θα σε γεμίζει με ευχαρίστηση κι όχι με λύσσα,    όταν τα πρόσωπα των ανθρώπων στο δρόμο εκφράζουν ελευθερία, ζωντάνια κι ευχαρίστηση και όχι πια λύπη και αθλιότητα Πηγή: «Άκου Ανθρωπάκο», καλοκαίρι 1946.